Ιδιαίτερη τιμή και χαρά για εμένα. Στην Ομιλία του κ. Προέδρου του Αρείου Πάγου, στην Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων, στη Σύρο, την 11.09.2026, γίνεται ρητή αναφορά στην απόφασή μου ΣτΕ Ολομ. 1279/2026, για την ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση για το πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού, αναφέροντας ο κ. Πρόεδρος επί λέξει: «Το σύστημα απονομής της Δικαιοσύνης είναι πολύ σημαντικότερο από όλους μας, κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια κακή απόφαση ή ένα κακό δικόγραφο και πολύ περισσότερο από αντιθεσμικές συμπεριφορές.
Για τα δύο πρώτα υπάρχουν τα ένδικα μέσα, οι επαρκέστατες ασφαλιστικές δικλείδες του θεσμικού κύκλου που θα κλείσει και θα καταλήξει στο τελικό δικανικό αποτέλεσμα.
Και μάλιστα οι ασφαλιστικές δικλείδες είναι πλέον απόλυτες, μετά την τελευταία απόφαση της ΟλΣτΕ 1279/2026 για την ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση για το πρόδηλο σφάλμα του δικαστικού λειτουργού.».

ΣτΕ Ολομ. 1279/2026: Αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας σε συμμόρφωση προς την από 4.6.2024 απόφαση του ΕΔΔΑ. Εκ νέου εξέταση της αιτήσεως αναιρέσεως με βάση την απόφαση 1501/2014 της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Το σφάλμα της 1143/2001 αποφάσεως του Αρείου Πάγου δεν συνιστά πρόδηλο σφάλμα κατά την έννοια του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ.

Προϋποθέσεις παραδεκτού αιτήσεως αναιρέσεως. Διαγωνισμός ΑΣΕΠ 1998. Αναδρομικός διορισμός, αναδρομικές αποδοχές. Ερμηνεία των άρθρων 90 παρ. 3, 91 και 93 του Κώδικα Δημοσίου Λογιστικού (ν. 2362/1995 – Α΄ 247) σε συνδυασμό με το άρθρο 5 του ν. 3320/2005. Κρίση περί της εν γένει ενάρξεως του χρόνου παραγραφής των χρηματικών αξιώσεων των παρανόμως παραλειφθέντων προς διορισμό προσώπων. Στην περίπτωση παράνομης παράλειψης διορισμού δημοσίου υπαλλήλου ή υπαλλήλου ν.π.δ.δ. και αναδρομικού, στη συνέχεια, διορισμού του σε συμμόρφωση με ακυρωτική δικαστική απόφαση, η παραγραφή των προς απόληψη αναδρομικών αποδοχών αξιώσεών του αρχίζει από την ημερομηνία του διορισμού του, διότι τότε εκδηλώνεται η παράνομη παράλειψη της Διοίκησης να διορίσει τον υπάλληλο αναδρομικώς γεννάται δε και καθίσταται δικαστικώς επιδιώξιμη η απαίτησή του για καταβολή του συνόλου των αποδοχών που ο υπάλληλος αυτός θα ελάμβανε, εάν είχε αναλάβει πράγματι υπηρεσία από την ημερομηνία στην οποία έπρεπε να ανατρέξει αναδρομικώς ο διορισμός του. Ουδεμία δε επιρροή ασκεί το γεγονός ότι μεσολαβεί πράξη διορισμού άλλου φορέα, ο οποίος δεν ευθύνεται για την καταβολή της αποζημίωσης (αναδρομικών αποδοχών) προς άρση της ζημίας που προκάλεσαν οι ανωτέρω παραλείψεις του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου. Καθ’ ερμηνεία των άρθρων 105 ΕισΝΑΚ και 298 Α.Κ., σε περίπτωση κατά την οποία ορισμένο πρόσωπο, εξαιτίας παράνομης πράξης ή παράλειψης της Διοίκησης παραμείνει για κάποιο διάστημα εκτός θέσεως του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ., την οποία κατείχε ή επεδίωκε να καταλάβει (όπως επί παράνομης απόλυσης ή παράλειψης διορισμού του, αντιστοίχως), με αποτέλεσμα να στερηθεί τις αποδοχές τις οποίες, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα αποκόμιζε από την υπηρεσία του κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα, δικαιούται, ως αποζημίωση, τα ποσά των αποδοχών αυτών (ΣτΕ 103/2021 επτ., 744/2016, 3258/2015, 4387/2014, 3043/2013, κ.ά.)· στην περίπτωση δε κατά την οποία ο ζημιωθείς, ενόσω βρισκόταν εκτός υπηρεσίας, επιδόθηκε σε άλλη βιοποριστική δραστηριότητα (παροχή εξηρτημένης εργασίας, άσκηση ελευθερίου επαγγέλματος κ.λπ.), τα εντεύθεν οφέλη (μισθοί, αμοιβές κ.λπ.) δεν είναι συμψηφιστέα με τις οφειλόμενες σε αυτόν αναδρομικές αποδοχές, καθόσον η άσκηση από αυτόν βιοποριστικής δραστηριότητας, άλλης, πάντως, έναντι της συγκεκριμένης δημόσιας υπηρεσίας, δεν διακόπτει τον αιτιώδη σύνδεσμο προς το ζημιογόνο γεγονός της παρανομίας της Διοίκησης, εκτός από την περίπτωση που η αναληφθείσα δραστηριότητα παρουσιάζει τέτοιο εξαιρετικό βαθμό ομοιότητας προς τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης δημόσιας θέσης, ώστε, λαμβανομένων υπόψη και των εκάστοτε ιδιαίτερων συνθηκών, να συνιστά, κατ’ ουσίαν, την ίδια με αυτή εργασία (ΣτΕ 1009/2025, 1241, 1244/2023 7μ.).

Αστική ευθύνη του Δημοσίου (άρ. 105 ΕισΝΑΚ). Ζημία συνεπεία προσβολής σώματος (τραυματισμού) κατά τη διάρκεια στρατιωτικής θητείας. Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (άρ. 932ΑΚ). Στοιχεία (κριτήρια) προσδιοριστικά του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης. H καταβολή σύνταξης αναπηρίας στον παθόντα και η δαπάνη του Δημοσίου για την περίθαλψή του σε δημόσιο νοσοκομείο δεν λαμβάνονται υπόψη για μείωση του επιδικαζόμενου εύλογου ποσού της χρηματικής ικανοποίησης. Προσωρινή επιδίκαση στον παθόντα της χρηματικής απαίτησης (άρ. 211 έως 215 ΚΔΔ) Σε περίπτωση αποδοχής κατ’ ουσίαν (εν όλω ή εν μέρει) της καταψηφιστικής αγωγής, το προσωρινώς επιδικασθέν και καταβληθέν ποσό εκκαθαρίζεται και αφαιρείται από την επιδικαζόμενη οριστική αποζημίωση, καταλογιζόμενο κατά την εκτέλεση.
(από την ιστοσελίδα του Δικαστηρίου)

Αίτηση επανάληψης διαδικασίας σε συμμόρφωση προς απόφαση του ΕΔΔΑ. Εκ νέου εξέταση του παραδεκτού λόγου αναίρεσης από την άποψη των προϋποθέσεων του άρθρου 12 παρ. 1 του ν. 3900/2010. Αφετηρία παραγραφής αξίωσης ερειδόμενης στο άρθρο 22 του ν. 1650/1986. Η αξίωση του θιγόμενου ιδιοκτήτη προς αποζημίωση γεννάται από την παρέλευση ευλόγου χρόνου από την επιβολή του περιορισμού και αναγεννάται για όσο χρόνο διαρκεί ο περιορισμός.
(Από την Ιστοσελίδα του Δικαστηρίου)

Νέα δικονομία – N. 5119/2024. Υποχρεωτική εισαγωγή των υποθέσεων στην εν συμβουλίω διαδικασία. Άρθρο 21 παρ. 1 περ. α π.δ. 18/1989. Υποχρέωση του διαδίκου που ασκεί το ένδικο βοήθημα ή μέσο να επιδώσει αντίγραφο του εισαγωγικού δικογράφου και να προσκομίσει τα επιδοτήρια. Προθεσμίες.
(Από την Ιστοσελίδα του Δικαστηρίου)
ΣτΕ Ολ. 964/2026
Πρόεδρος: Μ. Πικραμένος, Πρόεδρος
Εισηγητής: Κ. Λαζαράκη, Σύμβουλος Επικρατείας

Σ.τ.Ε. 982/2026 επταμ. και 983/2026 (Γ’ Τμήμα): Δεν είναι αντίθετες με το Σύνταγμα οι διατάξεις του ν. 5108/2024 με τις οποίες καταργήθηκαν τα ειρηνοδικεία και καθορίστηκε το υπηρεσιακό καθεστώς των (πρώην) ειρηνοδικών.
(από την ιστοσελίδα του Δικαστηρίου)
Σ.τ.Ε. 982/2026 επταμ. και 983/2026
Πρόεδρος: Διομήδης Κυριλλόπουλος, Πρόεδρος Γ’ Τμήματος
Εισηγητής: Βασίλειος Ανδρουλάκης, Σύμβουλος της Επικρατείας

Αγωγή ιατρού, με αίτημα να του καταβάλει το αναιρεσίβλητο νοσοκομείο: α) ποσό 304.569,63 ευρώ νομιμοτόκως, ως αποζημίωση για τη ζημία την οποία είχε υποστεί, εξ αιτίας της παράνομης διαγραφής του από το προσωπικό του νοσοκομείου και της αρνήσεως του τελευταίου να αποδεχθεί τις προσηκόντως προσφερόμενες υπηρεσίες του, κατά το χρονικό διάστημα από 01.01.1999 έως 31.08.2005 και β) ποσό 50.000 ευρώ για την αποκατάσταση της εντεύθεν ηθικής του βλάβης. Προϋποθέσεις παραδεκτού αιτήσεως αναιρέσεως. Ένσταση συμψηφισμού ζημίας και κέρδους. Σε περίπτωση όμως κατά την οποία υπάλληλος του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ. παραμείνει για ορισμένο διάστημα παρανόμως εκτός υπηρεσίας (όπως επί παράνομης απολύσεως), με αποτέλεσμα να στερηθεί τις αποδοχές τις οποίες, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα αποκόμιζε από την υπηρεσία του κατά το διάστημα αυτό, δικαιούται ως αποζημίωση, τα ποσά των εν λόγω αποδοχών (πρβλ. ΣτΕ 3043/2013, 3854/2011 κ.ά.). Εξ άλλου, στην περίπτωση κατά την οποία ο ζημιωθείς, ενόσω βρισκόταν εκτός Υπηρεσίας, επιδόθηκε σε άλλη βιοποριστική δραστηριότητα (παροχή εξαρτημένης εργασίας, άσκηση ελευθερίου επαγγέλματος κ.λπ.), τα εντεύθεν οφέλη (μισθοί, αμοιβές κ.λπ.) δεν είναι συμψηφιστέα με τις οφειλόμενες σ’ αυτόν αναδρομικές ως άνω αποδοχές. Κι αυτό, γιατί ο κατόπιν της απομακρύνσεώς του απ’ την Υπηρεσία αναγκαίος επαγγελματικός αναπροσανατολισμός του υπαλλήλου και η άσκηση από αυτόν άλλης, πάντως, έναντι της υπηρεσίας του, βιοποριστικής δραστηριότητας, διακόπτει, ως εκ της φύσεως της ανθρώπινης εργασίας, τον κατά νόμον αιτιώδη σύνδεσμο προς το ζημιογόνο γεγονός της παράνομης απομάκρυνσης, και καθιστά τις σχετικές ωφέλειες απότοκες, όχι του γεγονότος εκείνου, αλλά της αυτόνομης αναλήψεως βιοποριστικής δράσεως. Για τους λόγους δε, άλλωστε αυτούς, προκειμένου περί απομακρύνσεως από θέση ιατρού του Ε.Σ.Υ., είναι αδιάφορο από της ανωτέρω απόψεως, αν ο ιατρός επιδόθηκε σε βιοποριστική δραστηριότητα άσχετη ή άσκησε την ιατρική ως ελευθέριο επάγγελμα.

Στην περίπτωση παράνομης παράλειψης διορισμού δημοσίου υπαλλήλου ή υπαλλήλου ν.π.δ.δ. και αναδρομικού, στη συνέχεια, διορισμού του σε συμμόρφωση με ακυρωτική δικαστική απόφαση, η παραγραφή των προς απόληψη αναδρομικών αποδοχών αξιώσεών του αρχίζει από την ημερομηνία του διορισμού του, διότι τότε εκδηλώνεται η παράνομη παράλειψη της Διοίκησης να διορίσει τον υπάλληλο αναδρομικώς γεννάται δε και καθίσταται δικαστικώς επιδιώξιμη η απαίτησή του για καταβολή του συνόλου των αποδοχών που ο υπάλληλος αυτός θα ελάμβανε, εάν είχε αναλάβει πράγματι υπηρεσία από την ημερομηνία στην οποία έπρεπε να ανατρέξει αναδρομικώς ο διορισμός του. Ουδεμία δε επιρροή ασκεί το γεγονός ότι μεσολαβεί πράξη διορισμού άλλου φορέα, ο οποίος δεν ευθύνεται για την καταβολή της αποζημίωσης (αναδρομικών αποδοχών) προς άρση της ζημίας που προκάλεσαν οι ανωτέρω παραλείψεις του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου. Όπως έχει παγίως πλέον κριθεί, καθ’ ερμηνεία των άρθρων 105 ΕισΝΑΚ και 298 Α.Κ., σε περίπτωση κατά την οποία ορισμένο πρόσωπο, εξαιτίας παράνομης πράξης ή παράλειψης της Διοίκησης παραμείνει για κάποιο διάστημα εκτός θέσεως του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ., την οποία κατείχε ή επεδίωκε να καταλάβει (όπως επί παράνομης απόλυσης ή παράλειψης διορισμού του, αντιστοίχως), με αποτέλεσμα να στερηθεί τις αποδοχές τις οποίες, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα αποκόμιζε από την υπηρεσία του κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα, δικαιούται, ως αποζημίωση, τα ποσά των αποδοχών αυτών (ΣτΕ 103/2021 επτ., 744/2016, 3258/2015, 4387/2014, 3043/2013, κ.ά.)· στην περίπτωση δε κατά την οποία ο ζημιωθείς, ενόσω βρισκόταν εκτός υπηρεσίας, επιδόθηκε σε άλλη βιοποριστική δραστηριότητα (παροχή εξηρτημένης εργασίας, άσκηση ελευθερίου επαγγέλματος κ.λπ.), τα εντεύθεν οφέλη (μισθοί, αμοιβές κ.λπ.) δεν είναι συμψηφιστέα με τις οφειλόμενες σε αυτόν αναδρομικές αποδοχές, καθόσον η άσκηση από αυτόν βιοποριστικής δραστηριότητας, άλλης, πάντως, έναντι της συγκεκριμένης δημόσιας υπηρεσίας, δεν διακόπτει τον αιτιώδη σύνδεσμο προς το ζημιογόνο γεγονός της παρανομίας της Διοίκησης.

Με την κρινόμενη αίτηση ζητήθηκε η ακύρωση της υπ’ αριθμ. …/20.6.2025 απόφασης του Προϊσταμένου του Κλάδου Ασφαλείας της Διεύθυνσης Διαβατηρίων και Εγγράφων Ασφαλείας του Αρχηγείου της Ελληνικής Αστυνομίας, με την οποία απορρίφθηκε, τελικώς, το αίτημα του αιτούντος για χορήγηση διαβατηρίου. Εν προκειμένω, με την από 13.11.2025 πράξη του Προέδρου του Δ΄ Τμήματος του Δικαστηρίου η κρινόμενη αίτηση εισήχθη απευθείας στο ακροατήριο, σύμφωνα με το άρθρο 20Α του Π.Δ. 18/1989, όπως το άρθρο αυτό προστέθηκε με το άρθρο 5 του Ν. 5119/2024. Αρχική δικάσιμος της αίτησης ορίσθηκε με την ανωτέρω πράξη η 27.1.2026. Η πράξη αυτή κοινοποιήθηκε νομοτύπως στον δικηγόρο που υπογράφει το δικόγραφο της αίτησης, ως πληρεξούσιος, στις 20.11.2025, ήτοι σε χρονικό σημείο πέραν των 30 ημερών πριν από την δικάσιμο, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 21 § 1 περ. β΄ και γ΄ του Π.Δ. 18/1989. Ως εκ τούτου, η προθεσμία δεκαπέντε (15) πλήρων ημερών για την προσκόμιση της δικαστικής πληρεξουσιότητας θα έληγε στις 11.1.2026. Δεδομένου όμως ότι η 11.1.2026 και η προηγούμενη αυτής, 10.10.2026, ήταν Κυριακή και Σάββατο αντίστοιχα, η λήξη της προθεσμίας μετατέθηκε στην αμέσως επόμενη εργάσιμη ημέρα, δηλαδή στις 9.1.2026, ημέρα Παρασκευή. Κατά την ημέρα δε αυτή δεν ίσχυε αναστολή προθεσμιών για τις διαδικαστικές πράξεις ενώπιον του Δικαστηρίου, ενώ, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που τηρούνται στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων Διοικητικής Δικαιοσύνης (ΟΣΔΔΥ-ΔΔ), κατά την ημέρα αυτή κατατέθησαν τουλάχιστον τέσσερα (4) συμβολαιογραφικά πληρεξούσια επί άλλων υποθέσεων με ορισθείσα δικάσιμο την 27.1.2026. Η εν λόγω προθεσμία (9.1.2026) παρήλθε χωρίς να προσκομισθεί δικαστική πληρεξουσιότητα του αιτούντος προς τον υπογράφοντα το δικόγραφο της αίτησης δικηγόρο ή προς άλλο δικηγόρο, με οποιονδήποτε από τους προβλεπόμενους στο νόμο τύπους. Μετά την πάροδο της τασσόμενης, κατά τα ανωτέρω, προθεσμίας, στις 19.1.2026, προσκομίσθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου το …/15.1.2026 ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Δ.-Ε.Β., το οποίο, όμως, λόγω της εκπρόθεσμης κατάθεσής του δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για τη νομιμοποίηση του πληρεξουσίου δικηγόρου. Εξ άλλου, εφόσον αυτός ο τρόπος νομιμοποίησης δεν προβλέπεται πλέον από τις διατάξεις του άρθρου 27 του Π.Δ. 18/1989, η εμφάνιση του αιτούντος στο ακροατήριο κατά τη συζήτηση της υπόθεσης δεν μπορεί να λογισθεί ως έγκριση της άσκησης της κρινόμενης αίτησης, ενώ η παράστασή του μετά του δικηγόρου ουδεμία έννομη συνέπεια έχει για την νομιμοποίηση του παραστάντος δικηγόρου. Τέλος, η προσκομισθείσα κατά τη συζήτηση της υπόθεσης από 12.6.2025 εξουσιοδότηση – υπεύθυνη δήλωση του αιτούντος, με βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής του από ΚΕΠ του Δήμου Αθηναίων, με την οποία, μετά την από 5.6.2025 απόρριψη του αιτήματος του για χορήγηση διαβατηρίου, εξουσιοδοτεί τέσσερις δικηγόρους, μεταξύ των οποίων και ο υπογράφων το δικόγραφο της κρινόμενης αιτήσεως, να καταθέσουν ενδικοφανή προσφυγή ενώπιον του Προϊσταμένου Κλάδου Ασφαλείας, να παραλάβουν την απόφαση που θα εκδοθεί επί αυτής, να καταθέσουν όλα τα σχετικά δικαιολογητικά και να τον «εκπροσωπήσουν σε κάθε Δικαστήριο και Αρχή αναφορικά με την συγκεκριμένη υπόθεση και όπως εν γένει προβούν σε οποιαδήποτε σχετική ενέργεια», δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για τη νομιμοποίηση του πληρεξουσίου δικηγόρου, διότι δεν κατατέθηκε στο Δικαστήριο 15 πλήρεις ημέρες πριν από την ορισθείσα δικάσιμο. Και τούτο ανεξαρτήτως αν η συγκεκριμένη εξουσιοδότηση, τύποις και κατά περιεχόμενο, πληροί τις ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 27 § 1 του Π.Δ. 18/1989 για την παροχή πληρεξουσιότητας από φυσικό πρόσωπο με εξουσιοδότηση. Κατόπιν τούτων, το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση.
Νομικές Διατάξεις: Άρθρα 20 § 1 Συντ., 242 ΑΚ, 23 § 1, 36 § 2 Ν. 5119/2024, 20, 20Α, 21 § 1 περ. β΄ και γ΄, 27 Π.Δ. 18/1989